ΠΡΟΣΦΑΤΑ

Τι είναι η συναισθηματική νοημοσύνη (EQ);Ποια η σημασία της και πώς μπορούμε να την αυξήσουμε;

Saturday, September 1, 2018
Φανταστείτε μια παλέτα χρωμάτων: πλήθος διαφορετικών αποχρώσεων και τόνων συνθέτουν πολλαπλούς χρωματικούς συνδυασμούς, όμως όλα έχουν προέλθει από το «πάντρεμα» 3 βασικών χρωμάτων και 2 ουδέτερων (κόκκινο, μπλε, κίτρινο, άσπρο, μαύρο).


Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τα συναισθήματα: το πλήθος συναισθημάτων που βιώνουμε προέρχονται από τα λεγόμενα 6 βασικά (θυμός, χαρά, λύπη, αποστροφή, έκπληξη, φόβος) που ενώνονται με πολυάριθμους συνδυασμούς.

Η συναισθηματική νοημοσύνη ορίζεται ως η ικανότητα κάποιου να αντιλαμβάνεται, να εκφράζει, να κατανοεί, να χρησιμοποιεί και να διαχειρίζεται τα δικά του συναισθήματα αλλά και των άλλων ανθρώπων με τους οποίους έρχεται σε επαφή.

Μια έννοια που φαίνεται πως είναι γνωστή από τα αρχαία χρόνια, καθώς ο Αριστοτέλης στα Ηθικά Νικομάχεια σημειώνει πως «Ο καθένας μπορεί να θυμώσει – αυτό είναι εύκολο. Αλλά το να θυμώσει κανείς με το σωστό άτομο, στο σωστό βαθμό και στη σωστή στιγμή, για τη σωστή αιτία και με το σωστό τρόπο – αυτό δεν είναι εύκολο».

Γιατί είναι τόσο σημαντικό το EQ για τη ζωή μας;

Φαίνεται πως συνδέεται με πλήθος θετικών συμπεριφορών: Μελέτες δείχνουν την ανάλογη σχέση EQκαι θετικών σχέσεων με συνομηλίκους και οικογένεια, αυτοπεποίθηση, ικανότητες προσαρμοστικότητας, ευγένεια, αυξημένη ακαδημαϊκή επίδοση και ικανοποίηση από εργασία. 

Επιπλέον, φαίνεται πως το αυξημένο EQ επιδρά αντιστρόφως ανάλογα με το αντιλαμβανόμενο στρες, την κατάθλιψη, την επιθετικότητα και τις αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές (χρήση ουσιών). Είναι προφανές πως η σωματική και ψυχική υγεία, καθώς και η σχολική και εργασιακή επίδοση επηρεάζονται θετικά από την αυξημένη συναισθηματική νοημοσύνη, ενώ φαινόμενα όπως ο σχολικός εκφοβισμός, μειώνεται όσο αυξάνεται η ενσυναίσθηση των παιδιών.

Και…πώς μπορούμε να αποκτήσουμε υψηλό EQ;

Το θετικό είναι ότι το EQ μαθαίνεται σε όλη μας τη ζωή! Η οικογένεια και το σχολείο αποτελούν τα πλέον ενδεδειγμένα περιβάλλοντα για την αύξηση της συναισθηματικής νοημοσύνης.

Στο πλαίσιο της οικογένειας:

Αναγνωρίστε και διαχειριστείτε πρώτα τα δικά σας συναισθήματα, ώστε να αποτελέσετε το ζωντανό παράδειγμα για τα παιδιά σας.

Αγκαλιάστε και ηρεμήστε τα παιδιά σας όταν δείχνουν πως σας έχουν ανάγκη. Συμμεριστείτε τα όνειρά τους και παραμείνετε ειλικρινείς μαζί τους, ενθαρρύνοντάς τα να σας μιλούν για το πώς νιώθουν.

Επαινέστε περισσότερο, κριτικάρετε λιγότερο. Προσπαθήστε να μπορέσετε να καταλάβετε πώς νιώθουν τα παιδιά, ερχόμενοι στη θέση τους, έστω για λίγο.

Αναγνωρίστε, ονομάστε, κατανοείστε και σεβαστείτε τα συναισθήματα των παιδιών σας, ώστε και τα ίδια να τα αποδεχτούν. Εξηγώντας πως όλα τα συναισθήματα είναι αποδεκτά, μην καταπιέζετε τα παιδιά και μην προσπαθείτε να τους αποσπάσετε την προσοχή από αυτά που νιώθουν.

Μάθετε στα παιδιά σας να επιλύουν τα προβλήματά τους επιτρέποντας λάθη. Βοηθήστε τα να βρουν τις εναλλακτικές, να τις καταγράψουν αλλά και να σκεφτούν τις πιθανές συνέπειες της καθεμίας, ώστε να αποφασίσουν ποια είναι η καλύτερη.

Μην υποτιμάτε την συναισθηματική αυτογνωσία τους. 

Σεβαστείτε τα συναισθήματα τους για τους άλλους ανθρώπους, καθώς το ένστικτο των παιδιών είναι ισχυρό. Αν δεν επιθυμούν να συγχρωτίζονται με κάποιους ανθρώπους, μη βιαστείτε να τα αποδοκιμάσετε.

Βοηθήστε τα να καθησυχάζουν τον εαυτό τους, να χαλαρώνουν και να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τα συναισθήματά τους (βελτίωση των αρνητικών και διατήρηση των θετικών). Όλα τα συναισθήματα είναι αποδεκτά, όχι όμως και όλες οι συμπεριφορές

Συζητήστε με ψυχολόγο και εντάξτε τα σε ομαδικό πρόγραμμα συναισθηματικής νοημοσύνης αν χρειαστεί

Πρακτικοί τρόποι: Κατανόηση συναισθημάτων μέσω μοντέρνων παιχνιδιών (taboo, scrabble) / Θυμόμετρο /  Ζωγραφική και roleplayingγια το συναίσθημα (μέσα απο κούκλες, ήρωες)

Στο πλαίσιο του σχολείου:

Μέσω προγραμμάτων πρόληψης που λειτουργούν μέσω ομαδικής δουλειάς/ role – playing/ τέχνης. Παραδείγματα από μελέτες:

Το «γραμματοκιβώτιο» της τάξης (όλη η τάξη συμμετέχει στην επίλυση ενός προβλήματος)

Ανάγνωση ιστορίας για επίγνωση συναισθημάτων των ηρώων

Φωτογραφίες, σενάρια & ταίριασμα με πρόσωπα, παιχνίδια ρόλων, ποιήματα, εφημερίδες, περιοδικά

Λύσεις σε υποθετικές καταστάσεις

Αναγνώριση συναισθημάτων του ίδιου & των άλλων μέσα από τις εκφράσεις του προσώπου

Διευθέτηση διαφωνιών με αμερόληπτο τρόπο (π.χ. «τα παιδιά στο κυλικείο»)

«Ο κύβος των συναισθημάτων»

Πίνακας με ένα φωτεινό σηματοδότη

Υπάρχουν πολλοί τρόποι λοιπόν για να αρχίσουμε να αυξάνουμε την ικανότητα να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματα, εκφράζοντάς τα υγιώς και μετουσιώνοντάς τα σε πολύτιμες εμπειρίες.

Δεν έχετε παρά να δοκιμάσετε, σήμερα κιόλας!

13 χαρακτηριστικά των ανθρώπων με υψηλό δείκτη συναισθηματικής νοημοσύνης (EQ)

Ο δείκτης συναισθηματικής νοημοσύνης μας (Emotional Intelligence), ή αλλιώς EQ, καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε τα συναισθήματα, τόσο τα δικά μας, όσο και των άλλων και μπορεί να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στον καθορισμό της ευτυχίας και της επιτυχίας μας. Πώς όμως μπορούμε να ελέγξουμε το επίπεδο της συναισθηματικής μας νοημοσύνης;

 Οπως εξηγεί ο Ντάνιελ Γκολμαν, ψυχολόγος και συγγραφέας της μελέτης «Focus: The Hidden Driver of Excellence», μιλώντας στο Huffington Post, υπάρχουν 13 στοιχεία που σηματοδοτούν ότι ορισμένα άτομα έχουν υψηλό EQ 

1. Είναι περίεργοι να γνωρίσουν ανθρώπους που δε ξέρουν 

Αυτό δείχνει ότι το άτομο έχει έναν ορισμένο βαθμό ενσυναίσθησης, ένα από τα κύρια συστατικά της συναισθηματικής νοημοσύνης. Τα Ατομα με Υψηλή Ενσυναίσθηση (HEPS) – εκείνοι που είναι εξαιρετικά προσαρμοσμένα στις ανάγκες και τα συναισθήματα των άλλων, και να ενεργούν με τρόπο που να είναι ευαίσθητη στις ανάγκες αυτές – έχουν ένα σημαντικό κοινό χαρακτηριστικό: Είναι πολύ περίεργος για τους ξένους και πραγματικά ενδιαφέρονται να μάθουν περισσότερα για τους άλλου

 2. Είναι γεννημένοι ηγέτες 

Σύμφωνα με τον Γκολμαν, οι εξαιρετικοί ηγέτες συχνά έχουν ένα πράγμα από κοινού. Εκτός από τις παραδοσιακές απαιτήσεις για την επιτυχία, διαθέτουν μοναδικό ταλέντο, ισχυρή ηθική εργασίας και φιλοδοξία, στοιχεία που σηματοδοτούν υψηλό βαθμό συναισθηματικής νοημοσύνης.

 3. Γνωρίζουν τις ικανότητες αλλά και τις αδυναμίες τους 

Ενα άτομο με υψηλό EQ, μαθαίνει να εντοπίζει τις δυνατότητες και τις αδυναμίες του και να αναλύει πώς αυτές λειτουργούν πιο αποτελεσματικά σε αυτό το πλαίσιο. Αυτή η συνειδητοποίηση γεννά την ισχυρή αυτοπεποίθηση, που είναι ένας βασικός παράγοντας της συναισθηματικής νοημοσύνης, σύμφωνα με τον Γκολμαν

4. Ξέρουν και επιλέγουν πότε θα προσέξουν κάτι Η ικανότητα να αποφεύγουμε τους περισπασμούς και να επικεντρωνόμαστε στο έργο μας είναι το κλειδί για τη συναισθηματική νοημοσύνη, αναφέρει ο Γκολμαν.

 5. Οταν συγχύζονται ξέρουν ακριβώς το λόγο 

Ολοι βιώνουν μια σειρά από συναισθηματικές διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας και συχνά δεν χρειάζεται καν καταλάβουμε τι προκαλεί ένα κύμα οργής ή θλίψης. Αλλά μια σημαντική πτυχή της αυτογνωσίας και του υψηλού EQ είναι η ικανότητα να αναγνωρίζουμε από που πηγάζουν τα συναισθήματα σας προέρχεται από και να ξέρουμε ακριβώς γιατί αισθανόμαστε έτσι. 

6. Τα πάνε καλά με τον περισσότερο κόσμο 

Το να έχεις ειλικρινείς, εκπληρωμένες και αποτελεσματικές σχέσεις είναι σημάδι υψηλής συναισθηματικής νοημοσύνης, σύμφωνα με τον Γκολμαν

7. Τους ενδιαφέρει ιδιαίτερα να είναι καλοί και ηθικοί 

Μια πτυχή της συναισθηματικής νοημοσύνης είναι η «ηθική ταυτότητα», η οποία έχει να κάνει με το βαθμό στον οποίο θέλουμε να δούμε τους εαυτούς μας ως ηθικά και νοιαστικά άτομα. Εάν είστε κάποιος που νοιάζεται για την δημιουργία αυτής της πλευράς του εαυτού σας ανεξάρτητα από το πώς έχετε ενεργήσει κατά στο παρελθόν σε ηθικές καταστάσεις, μπορεί να έχετε ένα υψηλό EQ. 

8. Νοιάζονται και βοηθούν τους άλλους 

Αν καθυστερείτε τις δραστηριότητες σας προκειμένου να δώσετε προσοχή σε άλλους ή να τους βοηθήσετε και ξεστρατίζετε για να πείτε γεια σε κάποιον ή να βοηθήσετε μια ηλικιωμένη γυναίκα στο μετρό, έχετε υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη σύμφωνα με τον Γκολμαν. 

9. Είναι καλοί στο να διαβάζουν εκφράσεις του προσώπου 

Η ικανότητα να καταλαβαίνει κανείς τα συναισθήματα του άλλου απλώς κοιτάζοντας το πρόσωπο του είναι δείγμα υψηλού EQ 

10. Είναι καλοί στο να κρίνουν χαρακτήρες 

Εαν η διαίσθηση σας για κάποιο άτομο σπάνια πέφτει έξω τότε αυτό είναι δείγμα υψηλού EQ. 

11. Εμπιστεύονται το ένστικτο τους 

Ενας συναισθηματικά έξυπνος άνθρωπος είναι κάποιος που αισθάνεται άνετα να ακολουθοει τη διαίσθησή του, εξηγεί ο Γκόλμαν. Εάν είστε σε θέση να εμπιστεύεστε τον εαυτό σας και τα συναισθήματά σας, τότε διαθέτετε υψηλό EQ. 

12. Μπορούν και αυτενεργούν συχνά 

Είστε πάντα φιλόδοξοι και εργατικοί, ακόμα και όταν δεν ανταμείβεστε για αυτό; Αν έχετε προσωπικό κίνητρο και μπορείτε να εστιάσετε την προσοχή και την ενέργειά σας για την επιδίωξη των στόχων σας τότε είναι πιθανό να έχετε ένα υψηλό EQ. 

13. Ξέρουν πότε να πούνε «όχι» 

Η αυτοσυγκράτηση, ένα από τα βασικά συστατικά της συναισθηματικής νοημοσύνης και σημαίνει ότι θα είστε σε θέση να πειθαρχήσετε τον εαυτό σας και να αποφύγετε ανθυγιεινές συνήθειες. Οι συναισθηματικά ευφυείς άνθρωποι γενικά μπορούν να διαχειριστούν σωστά το άγχος και να ελέγχουν τις παρορμήσεις τους, σύμφωνα με τον Γκολμαν.

Οι διαφορές ανάμεσα σε IQ και EQ – Η αδυναμία δημιουργίας ενός «συνολικού» δείκτη νοημοσύνης

Παρόλο που πρόκειται για δύο προσεγγίσεις του ίδιου αντικειμένου, το IQ και το EQ παρουσιάζουν τεράστιες διαφορές μεταξύ τους. Πολύ συχνά συναντιούνται περιπτώσεις ατόμων που έχουν εκ διαμέτρου αντίθετες βαθμολογίες στα δύο τεστ. Υπάρχουν αρκετοί μαθηματικοί που αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτού του παράλογου φαινομένου. Επιστήμονες πραγματικά χαρισματικοί, που όμως έχουν τεράστια προβλήματα κοινωνικότητας.

Το μυαλό ενός ανθρώπου κινείται σε πάρα πολλούς άξονες, γεγονός που καθιστά τον υπολογισμό της νοημοσύνης ακατόρθωτο. Για παράδειγμα, δείκτη ευφυΐας αποτελεί σίγουρα και η φαντασία ενός ατόμου, κάτι που είναι αδύνατο να «βαθμολογηθεί». Οι δύο δείκτες νοημοσύνης καταφέρνουν απλά να προσεγγίσουν συγκεκριμένες δυνατότητες, παρουσιάζοντας μάλιστα επισφαλή αποτελέσματα. Ακόμα και έτσι όμως, είναι τα μοναδικά κριτήρια που παρέχουν πληροφορίες για τις νοητικές ικανότητες ενός ατόμου. Ποιος όμως από τους δύο δείκτες έχει μεγαλύτερη σημασία;

Ποιος δείκτης είναι πιο σηματνικός; - Τα αποτελέσματα των ερευνών και τα... ατελείωτα επιχειρήματα

Ολες οι πρόσφατες μελέτες ισχυρίζονται πως το EQ είναι σημαντικότερο κριτήριο από το IQ. Το κύριο επιχείρημα τους συνοψίζεται στην έννοια του «ενστίκτου». Οταν ο άνθρωπος βρίσκεται μπροστά σε μια νέα εμπειρία, τότε θα λειτουργήσει με βάση το ένστικτο, δηλαδή το συναίσθημα, και όχι την αυστηρή λογική. Εκτός αυτού όμως, σε ένα εκ φύσεως κοινωνικό όν όπως ο άνθρωπος, είναι απαραίτητα τα κοινωνικά στοιχεία. Δεν είναι αναγκαία όμως και η βασική χρήση της λογικής;

Σε στατιστικές έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί, αποδεικνύεται πως οι υψηλοί δείκτες EQ έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο στην επιτυχία ενός ατόμου. Η κοινωνικότητα και οι καλή διαχείριση των συναισθημάτων βοηθούν σε όλους τους βασικούς τομείς της ζωής. Ταυτόχρονα, έχει παρατηρηθεί πως άτομα με χαμηλό EQ παρουσιάζουν συχνότερα εγκληματικές και ανήθικες συμπεριφορές. Το IQ φαίνεται πως, παρά την πιο διαδεδομένη του φήμη, έρχεται δεύτερο σε σειρά... προτεραιότητας.

Τα επισφαλή αποτελέσματα των δύο δεικτών όμως δεν μπορούν να αποδείξουν την ανωτερότητα του IQ ή του EQ. Παράλληλα, την ώρα που το EQ παρουσιάζεται ως σημαντικότερο, κανείς δεν είναι σε θέση να αμφισβητήσει πως οι μεγαλύτερες «τομές», τουλάχιστον σε επιστημονικό επίπεδο, έχουν προέλθει από ανθρώπους υψηλού IQ. Τα επιχειρήματα που μπορεί να συναντήσει κανείς είναι αμέτρητα, είτε υπέρ του συναισθήματος είτε υπέρ της λογικής.

Ισως ο καλύτερος τρόπος να συγκριθούν οι δύο δείκτες, είναι ο ακριβώς αντίθετος. Να αναλογιστεί δηλαδή κανείς τα προβλήματα που προκύπτουν σε άτομα χαμηλού IQ και χαμηλού EQ αντίστοιχα. Αν «ζυγίσουμε» τα αρνητικά όμως, καταλήγουμε στο συμπέρασμα πως για μια φυσιολογική ζωή είναι απαραίτητα και τα δύο. 

Από εκεί και πέρα, είναι στην κρίση του καθενός να σταθμίσει την σημασία του συναισθήματος και της λογικής στην ζωή του.

psychologynow.gr
enallaktikos.gr
iefimerida.gr